Herfederalisering van klimaatbeleid

Het Belgische klimaat- en energiebeleid is momenteel verdeeld over vier ministers en evenveel parlementen en administraties (federaal, Vlaanderen, Wallonië en Brussel). Deze institutionele versnippering is niet langer houdbaar. Het leidt tot bestuurlijke verlamming, torenhoge administratieve kosten en financiële boetes.

Een volledige herfederalisering van het klimaat- en energiebeleid is geen ideologische keuze, maar een pragmatische en economische noodzaak om de energietransitie efficiënt en betaalbaar te maken.

1. Einde aan de verlammende versnippering en "National Energy and Climate Plans"
België loopt al jaren achter op de Europese verplichtingen. De Europese Commissie vereist één coherent Nationaal Energie- en Klimaatplan (NEKP). In de praktijk moeten vier afzonderlijke overheden het eens worden over één geïntegreerd plan.

Het probleem: Politieke veto’s en onderlinge meningsverschillen leiden tot jarenlange vertragingen.

De kost: België riskeert herhaaldelijk Europese boetes wegens het laattijdig of onvolledig indienen van klimaatplannen en het niet-halen van bindende reductiedoelstellingen. Een federaal beleid formuleert één nationale koers, vermijdt politieke patstellingen en vrijwaart de belastingbetaler van vermeibare boetes.

2. Eén fysiek netwerk vraagt één gecoördineerd beleid
Het Belgische energienetwerk stopt niet aan de gewestgrenzen. De scheiding tussen de federale bevoegdheden (offshore wind, kernenergie, het hoogspanningsnet van Elia en het gasnet van Fluxys) en de gewestelijke bevoegdheden (distributienetwerken, zonne-energie, onshore windenergie en renovatieverplichtingen) creëert gevaarlijke fricties.

Systeemefficiëntie: Wanneer gewesten de capaciteit van zonnepanelen of windmolens uitbouwen zonder dat dit optimaal is afgestemd op de federale hoogspanningsinfrastructuur of back-upcapaciteit, ontstaat netcongestie en netonstabiliteit.

Investeringszekerheid: Energie-intensieve bedrijven en netbeheerders hebben behoefte aan langetermijngaranties. Eén federaal beleid garandeert een snellere vergunningsverlening en een uniform investeringsklimaat voor infrastructuurprojecten.

3. Schaalvoordelen en het schrappen van dubbele structuren
Het in stand houden van vier parallelle klimaatadministraties, adviesraden, studiebureaus en subsidiesystemen kost de gemeenschap tientallen miljoenen euro's per jaar.

Efficiënte middeleninzet: Een centraal klimaatagentschap bundelt de topdeskundigen van het land onder één dak.

Vereenvoudiging van subsidies en stimulansen: De huidige wirwar aan subsidies (bijvoorbeeld voor isolatie, warmtepompen of elektrisch rijden) verschilt per gewest en verandert continu. Dit werkt verwarrend voor burgers en bedrijven. Eén uniforme fiscale en subsidiehefboom op federaal niveau verlaagt de beheerskosten en verhoogt de effectiviteit.

4. Directe impact op internationale onderhandelingen
Op internationale klimaatconferenties (zoals de jaarlijkse VN-Klimaattop/COP) wordt België vertegenwoordigd door wisselende gewestelijke ministers, doordat de gemeenschappen en gewesten geen consensus bereiken over wie het woord mag voeren of wat de exacte verdeelsleutel van de klimaatfinanciering is.

Diplomatiek gewicht: België verliest aan internationale geloofwaardigheid als het geen eensluidend standpunt kan innemen. Eén federale minister van Klimaat kan met gezag spreken namens de gehele natie binnen de EU en de VN.